Cukrzyca jest jedną z najczęstszych chorób cywilizacyjnych. W Polsce choruje na nią ponad 3,2 mln osób, a liczba ta może się zwiększać. Problem jest tym większy, że cukrzyca typu 2 przez długi czas może rozwijać się bez wyraźnych objawów. Dlatego tak ważne są regularne badania, zdrowy styl życia i szybkie reagowanie na niepokojące sygnały organizmu.
Czym jest cukrzyca?
Cukrzyca to choroba metaboliczna, w której dochodzi do nieprawidłowego poziomu glukozy we krwi. Najczęściej jest to skutek zaburzeń wydzielania lub działania insuliny – hormonu odpowiedzialnego m.in. za regulowanie poziomu cukru we krwi.
Wyróżnia się kilka typów cukrzycy. Najczęściej występuje cukrzyca typu 2, która jest silnie związana m.in. z nadmierną masą ciała, niewłaściwym sposobem odżywiania i niewystarczającą aktywnością fizyczną. Na rozwój choroby wpływają również czynniki, na które nie mamy wpływu, m.in. wiek czy predyspozycje rodzinne.
Cukrzyca nie zawsze daje wyraźne objawy. Szczególnie w przypadku cukrzycy typu 2 może rozwijać się przez długi czas, zanim zostanie rozpoznana. Dlatego nie warto czekać, aż pojawią się dolegliwości – ważne jest regularne kontrolowanie poziomu glukozy we krwi.
Objawy, których nie należy lekceważyć
Objawy cukrzycy mogą być początkowo mało charakterystyczne i łatwo przypisać je przemęczeniu czy stresowi. Warto zwrócić uwagę szczególnie na:
wzmożone pragnienie i suchość w ustach,
częste oddawanie moczu, również w nocy,
przewlekłe zmęczenie, osłabienie i senność,
problemy z koncentracją,
napady głodu,
niezamierzoną utratę masy ciała,
zaburzenia widzenia,
wolniejsze gojenie się ran,
nawracające infekcje.
Nie u każdej osoby pojawią się wszystkie wymienione objawy. Ich wystąpienie nie oznacza również automatycznie cukrzycy, ale powinno być sygnałem do konsultacji z lekarzem i wykonania odpowiednich badań.
Proste badanie może wiele powiedzieć
Podstawą diagnostyki cukrzycy jest badanie poziomu glukozy we krwi. W zależności od sytuacji lekarz może zalecić m.in. oznaczenie glukozy na czczo, doustny test tolerancji glukozy (OGTT) lub badanie hemoglobiny glikowanej (HbA1c).
W przypadku pomiaru glukozy na czczo za prawidłowy uznaje się wynik 70–99 mg/dl. Wynik 100–125 mg/dl wskazuje na nieprawidłową glikemię na czczo i wymaga dalszej oceny. Wynik 126 mg/dl lub wyższy, potwierdzony w odpowiedni sposób, może wskazywać na cukrzycę. Ostateczną interpretację wyników powinien przeprowadzić lekarz.
Regularne badania są szczególnie ważne, ponieważ podwyższony poziom glukozy może przez długi czas nie powodować wyraźnych dolegliwości.
Kto jest bardziej narażony?
Ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 zwiększa się m.in. w przypadku:
nadwagi lub otyłości, szczególnie otyłości brzusznej,
małej aktywności fizycznej,
nieprawidłowej, wysokoenergetycznej diety,
występowania cukrzycy w rodzinie,
nadciśnienia tętniczego i innych zaburzeń metabolicznych,
przebytej cukrzycy ciążowej,
niektórych zaburzeń hormonalnych i metabolicznych.
Nie oznacza to jednak, że cukrzyca dotyczy wyłącznie osób z grup ryzyka. Może rozwinąć się u każdego, dlatego podstawowe badania kontrolne mają znaczenie niezależnie od wieku i samopoczucia.
Profilaktyka – codzienne wybory mają znaczenie
W przypadku cukrzycy typu 2 duże znaczenie ma styl życia. Nie wszystkie zachorowania można wyeliminować, ale wiele czynników ryzyka można ograniczyć.
🥗 Zadbaj o sposób odżywiania
W codziennej diecie warto stawiać na warzywa, produkty bogate w błonnik, odpowiednią ilość pełnowartościowego białka i produkty jak najmniej przetworzone. Warto ograniczać nadmiar cukrów prostych, słodyczy, słodzonych napojów oraz nadmiar kalorii.
Nie chodzi o krótkotrwałą dietę, ale o trwałą zmianę nawyków żywieniowych.
🚶 Ruszaj się regularnie
Aktywność fizyczna pomaga m.in. w utrzymaniu prawidłowej masy ciała i poprawia wrażliwość organizmu na insulinę. Nie musi oznaczać intensywnego treningu – ważna jest regularność i forma ruchu dostosowana do możliwości oraz stanu zdrowia.
Spacer, jazda na rowerze, pływanie czy ćwiczenia wykonywane regularnie mogą być dobrym elementem codziennej profilaktyki.
⚖️ Dbaj o prawidłową masę ciała
Nadwaga i otyłość, szczególnie otyłość brzuszna, należą do istotnych czynników ryzyka cukrzycy typu 2. Zmniejszenie masy ciała, jeśli jest ona nadmierna, może korzystnie wpływać na metabolizm i zmniejszać ryzyko rozwoju choroby.
Dlaczego cukrzycy nie można ignorować?
Nieleczona lub niewłaściwie kontrolowana cukrzyca może prowadzić do poważnych powikłań. Podwyższony poziom glukozy przez długi czas może uszkadzać naczynia krwionośne i nerwy oraz wpływać m.in. na wzrok i funkcjonowanie nerek.
Jednym z powikłań jest również zespół stopy cukrzycowej. Uszkodzenie nerwów może prowadzić do zaburzeń czucia, a nawet niewielkie rany mogą goić się trudniej i prowadzić do poważniejszych problemów.
Dlatego leczenie cukrzycy nie polega wyłącznie na kontrolowaniu poziomu cukru. Ważne są również regularne wizyty lekarskie, stosowanie zaleconego leczenia, odpowiednia dieta, aktywność fizyczna oraz kontrolowanie innych czynników ryzyka.
Nie czekaj na objawy – zbadaj się
Cukrzyca może rozwijać się długo i nie dawać wyraźnych sygnałów. Dlatego regularna kontrola poziomu glukozy jest jednym z najprostszych sposobów dbania o swoje zdrowie.
Warto również korzystać z dostępnych programów profilaktycznych. Jednym z nich jest bezpłatny program Moje Zdrowie, przeznaczony dla osób od 20. roku życia. Obejmuje on ankietę, badania oraz wizytę podsumowującą, podczas której przygotowywany jest indywidualny plan zdrowotny. Wśród podstawowych badań znajduje się m.in. oznaczenie poziomu glukozy.
Pamiętaj
Cukrzyca nie musi oznaczać rezygnacji z aktywnego życia. Kluczowe znaczenie ma jej wczesne wykrycie, właściwe leczenie i codzienna troska o zdrowie.
14 listopada, w Światowym Dniu Walki z Cukrzycą, przypominamy: nie czekaj, aż choroba da o sobie znać. Sprawdź poziom glukozy, zadbaj o aktywność i sposób odżywiania oraz korzystaj z badań profilaktycznych.