29 października obchodzimy Światowy Dzień Udaru Mózgu, ustanowiony w 2006 roku przez Światową Organizację Udaru Mózgu (World Stroke Organization – WSO). Celem tego dnia jest zwiększanie świadomości na temat udaru mózgu, jego objawów, czynników ryzyka oraz znaczenia szybkiego udzielenia pomocy.
Udar mózgu jest jedną z najczęstszych przyczyn zgonów i trwałej niepełnosprawności na świecie. Szacuje się, że co szósta osoba doświadczy udaru mózgu w ciągu swojego życia. W Polsce jest on jedną z głównych przyczyn trwałej niesprawności osób dorosłych.
Czym jest udar mózgu?
Udar mózgu dochodzi do nagłego zaburzenia dopływu krwi do części mózgu. Najczęściej jest to udar niedokrwienny, spowodowany zamknięciem tętnicy przez skrzeplinę. Rzadziej dochodzi do udaru krwotocznego, będącego następstwem pęknięcia naczynia krwionośnego.
W obu przypadkach komórki mózgu zostają pozbawione tlenu i składników odżywczych, co prowadzi do ich szybkiego obumierania. Dlatego w przypadku udaru liczy się każda minuta.
Jak rozpoznać udar?
Objawy pojawiają się nagle. Do najczęstszych należą:
- nagłe opadnięcie kącika ust lub połowy twarzy,
- osłabienie lub drętwienie ręki albo nogi, najczęściej po jednej stronie ciała,
- trudności z mówieniem lub rozumieniem wypowiedzi,
- niewyraźna lub bełkotliwa mowa,
- nagłe zaburzenia widzenia w jednym lub obu oczach,
- zawroty głowy, problemy z utrzymaniem równowagi i koordynacją ruchów,
- nagły, bardzo silny ból głowy bez wyraźnej przyczyny, szczególnie jeśli towarzyszą mu nudności lub wymioty.
Zapamiętaj zasadę FAST
Do szybkiego rozpoznania udaru służy prosty test FAST:
F (Face – twarz) – poproś osobę o uśmiech. Czy jeden kącik ust opada?
A (Arm – ramię) – poproś o uniesienie obu rąk. Czy jedna ręka opada lub nie daje się unieść?
S (Speech – mowa) – poproś o powtórzenie prostego zdania. Czy mowa jest niewyraźna lub osoba ma trudności z wypowiedzeniem słów?
T (Time – czas) – jeśli występuje choć jeden z tych objawów, natychmiast zadzwoń pod numer 112 lub 999.
Pierwsza pomoc – co robić?
W przypadku podejrzenia udaru mózgu najważniejsze jest szybkie wezwanie pomocy medycznej.
Do czasu przyjazdu zespołu ratownictwa medycznego należy:
- natychmiast zadzwonić pod numer 112 lub 999,
- zapamiętać lub zanotować godzinę pojawienia się pierwszych objawów – ta informacja ma kluczowe znaczenie dla dalszego leczenia,
- zapewnić choremu spokój i nie pozwalać mu chodzić,
- ułożyć osobę w wygodnej pozycji, najlepiej z lekko uniesioną głową,
- w przypadku utraty przytomności, jeśli oddycha – ułożyć ją w pozycji bezpiecznej,
- kontrolować oddech do czasu przyjazdu ratowników.
Nie należy:
- podawać jedzenia ani picia,
- podawać żadnych leków na własną rękę (w tym aspiryny),
- zwlekać z wezwaniem pomocy w nadziei, że objawy ustąpią.
Jak zmniejszyć ryzyko udaru?
Wiele przypadków udaru można zapobiec poprzez odpowiednią profilaktykę. Najważniejsze zalecenia obejmują:
- Kontroluj ciśnienie tętnicze – nadciśnienie jest najważniejszym modyfikowalnym czynnikiem ryzyka udaru.
- Lecz choroby przewlekłe, takie jak cukrzyca, migotanie przedsionków czy zaburzenia lipidowe.
- Nie pal papierosów i unikaj biernego palenia.
- Stosuj zdrową dietę, bogatą w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, ryby i zdrowe tłuszcze, ograniczając sól oraz żywność wysoko przetworzoną.
- Bądź aktywny fizycznie – dorośli powinni podejmować co najmniej 150 minut umiarkowanej aktywności fizycznej tygodniowo.
- Utrzymuj prawidłową masę ciała.
- Ogranicz spożycie alkoholu.
- Dbaj o odpowiednią ilość snu oraz ogranicz przewlekły stres.
Czas to mózg
W leczeniu udaru obowiązuje zasada „czas to mózg”. Każda minuta opóźnienia oznacza obumieranie kolejnych komórek nerwowych i zmniejsza szansę na powrót do pełnej sprawności.
Znajomość objawów oraz szybka reakcja mogą uratować życie i ograniczyć skutki choroby.
Z okazji Światowego Dnia Udaru Mózgu zachęcamy do dbania o zdrowy styl życia, regularnych badań profilaktycznych oraz poznania objawów udaru. Ta wiedza może kiedyś uratować życie – Twoje lub bliskiej Ci osoby.
Źródło: pacjent.gov.pl